LIBER IOAN. ANNII
SACRAE THEOLOGIAE PROFESSORIS
De primis temporibus, & quatuor ac
viginti regibus Hispaniae &
eius antiquitate.
DE TEMPORIBUS PRISCIS
CAPUT I.
Qui de temporibus emendatius scribunt, aiunt Deucalionem natum anno secundo Spheri Assyriae regis, et iam duos et octoginta annos natum, afflictum fuisse diluvio, ut refert Xenophon chronographus. Hunc sequuti videntur Berosus et Eusebius, qui ab secundo Spheri anno usque ad trigesimum quartum Spareti, quo diluvium Deucalionis accidisse referunt, duos et octoginta supputant annos. Annus porrò secundus Spheri quo ortus est Deucalion, is erat Hebraicae servitutis in AEgypto quadragesimusoctavus, ut Eusebius rectissime annotavat. Ab eo autem anno servitutis usque ad principium universalis diluvii sub Noa, annos septigentos, & menses fermè decem Moyses computat. Totidem ex Chaldaeis Berosus enumerat. Pares & Latini Solinus in capitulo de Creta supputat dicens: Meminisse, in quit, par est ab primo diluvio sub Ogyge notato, quando diem continua nox inumbrattit mensibus ix. & amplius, usque ad Deucalionem 700 annis medium aevum dari.
Quare nos ab diluvio Noae cognomento Ogygis, ut tradit Berosus & Phoenices, tempora exordiemur, eamque partiemur, A diluvio ad xliii. annum Nini regis Assyriorum, anni numer antur ab Beroso ducenti nonagintaduo.
Totidem Moyses enumerat Genesis cap. xi. ab eodem diluvio usque ad ortum Abrahae. Quare castigatissime posuit Eusebius Abraham ortum anno Nini xiiii. Porrò ab xliii. anno Nini ad conditam Troiam Eusebius & Berosus enumerant annos quingentos & trigintaocto, & ab eodem ortu Abrahae ad Christum Eusebius notat annorum duo millia vigintiquinque. Quare ab primo diluvio notato sub Noa Ogygio usque ad conditam Troiam colliguntur anni triginta & octingenti, & ab eadem inundatione usque ad Christum decem & septem supra trecentos & duo millia. Hos igitur perpetuo annotabimus cum adiectione ab condita Hispania.
DE ANTIQUITATE
HISPANIAE CAP. II.
Tempore Nini fuere Hispanis literae, poesis, & philosophia moralis. Hoc pendet ab Beroso, Strabone, & Hispanica memoria. Berosus et enim scribit Tubalem primum Hispaniae regem formasse Hispanos legibus, anno quarto Nini, & memoria Hispanica quam Strabo refert in primo libro, asserit se ante Strabonem assecutam fuisse literas, leges, & carmina sex millibus annis. Teste autem Xenophonte chronographo de diversitate annorum Priscarum gentium, Iberici anni quadrimestres erant, ac propterea sex millia Iberici anni, duo millia solares officiunt. Quos si ab Augusto circa quem floruit Strabo numeremus, perveniemus ad tempora eiusdem Nini. Rursus ab quarto anno Nini usque ad octogesimum ante Troianum excidium, fermè octingentos annos Eusebius supputat. Eoquem anno, ut Eusebius notat, Cadmus ob zelotypians Priscae uxoris, certamen passus, ob quod teste Spingha & Palesato, coactus est ab Samothracia in graecas Theobas commigrare, ubi primus, ut aiunt graecas literas formavit. Ergo fermè octingentis ante annis Hispani claris erunt philosophia et literis, quàm Graeci elementa literarum ab Cadmo assequerentur: Tanto videlicet Hispaniae quàm Graeciae antiquior est splendor et philosophia.
DE ORIGINE HISPANICAE GENTIS
CAP. III
In universam Hispaniam principio gentium penetrarunt ab Caspiis, Iberi, Persae, Phoenices, Poeni, Celtae, ut in tertio naturalis historiae Plinius astipulatur, & M. Varro testatur, & Cato de originibus retulit, fabulosáque arbitrantur esse, quae Graeci fingunt de Hercule & Pyrene, & Luso, & Pane, & eiusmodi viris Graecis. Sunt autem Iberi & Aramei, Scythae Caspii, quos Persae Sagas appellant, Persae verò sub Caspiis Corsi ab Sagis appellantur, ut in quinto naturalis historiae Plinius tradit. Quos verò Persae & Hebraei proferunt Corsum & Quorem, Graeci pronuntiant Cyrnum et Cyrum. Quare lberi Sagae Saguntum, Persae verò Corsi primi incolvere Corsicam, quam Graeci vocant Cyrnum. Ex his igitur coloniis primus omnes insulae Sicilia, Corsica, Sardinia, usque Baleares, simul & tota Hispania genus traxit. Porrò quum Gothi & Alani ab Caspiis in Europam se primum diffuderint, bisque post Christum in tanto in Hispanias penetraverint, atque ad hanc aetatem regnaverint, consequens necessario est, ut posteri Gothi non variaverint priscam originem Hispaniae gentis. Haec igitur est tum invariata, tum maxime vera vestra origo celsi reges Ferdinande et Helisabet Christianissimi principes.
DE PRIMO HISPANIAE REGE TUBALE
CAP. IIII.
Divus Hieronymus et Eusebius aiunt Tubalem quintogenitum Iapeti filii Noè, primogenitum omnium Hispaniae region fuisse. Idemque Iosephus concedit ex Hebrais, et Berosus ex Chaldaeis, qui ait eum condidisse Hispaniam anno ab diluvio centesimo quadragesimotertio, qui erat annus duodecimus Saturni Babylonici Nymbroti, ante Troiam conditam annis septem et triginta supra sexcentos, et ante annum Christianae salutis annis quatuor et septuaginta supra centum et duo millia. Urbs nomim suo dicata Tubal est in Baetica, ut patet ex Pomponio Mela Huic praecipuum studium fuit greges et armenta atque iumenta inducere. Tum quia Hispania haec quam maxime parit, tum praecipuè quia eadem mortalibus ad esum, victum, et tegumentum et alia necessaria erant, tum vel maxime quia etiam inter primas divitias et delitias ea tempestate posita erant. Huiuscemodi studium Aramei Tharacoam vocant, id est, pastorum congregationem, ut tam Hieronymus quam Talmudistae exponunt. Hinc Tubali Tharaconem munus indidit cognomentum, ab quo non dubium est Tharaconani dictam, sicut coloniis fuis Sagis Saguntum nomen accepit vetustissimum. Hic teste Beroso Hispanos formavit legibus anno quarto Nini. Quod profecto fatis congruit supra dicto veteris Hispaniae testimonio quod supra ex Strabone produximus Idem Berosus tradit anno x. Nini, et eiusdem Tubalis anno cxv. patrem Noam cognomento Ianum ab Phoenicia et Aphrica in Hispanias traiecisse, et dimisisse Tubali, suo ex filio Iapeto nepoti duas colonias ab suo proprio nomine dictas Noaelas et Noaeglas, quanquam Noaegas et Noaelas scribat Plinius in 3 natural hist cap. xxi. Rursus idem Berosus ait eum regnasse usque ad quadragesimumtertium Nini annum, qui ab condita ab eo Hispania est annus quinquagesimusquintus supra centum. Ergo quinquennio quam obiret Tubal, ortus est Abraham. Nam xliii. anno Nini genitus est, ut supra retulimus.
DE SECUNDO HISPANIAE REGE IBERO.
CAP. V.
Successit patri Tubali Iberus filius anno Nini quadragesimonono, ut Berosus scribit, id est, ab diluvio anno ducentesimo nonagesimonono: ab condita verò Hispania, centesimo quinquagesimosexto: ante autem Troiam conditam, primo et trigesimo supra quingentos: et ante salutem Christianam, decimosexto supra duo millia. Quare ab Iberis Caspiis tota Iberia dicta est, et Celtis, teste M. Varrone, pars proxima Galliae Celtiberia nuncupatur ab historicis: & ab Ibero rege dictus est Iberus amnis, et Iberi qui illum circumincolunt cognominantur. Hic fluvius, teste Alberto magno, Solino, & Diodoro in sexto libro, oritur sub Pyrenaei radicibus in Cantabris, & flexuose serpens sub Ferrariae promontorio mergitur in Baleare pelagus, commercio dives, & ab authoribus nominatus. Regnavit autem usque ad annum trigesimum tertium Semiramidis iuxta, id est, annis triginta septem, ut in Eusebio computatur.
DE TERTIO HISPANIARUM REGE IUBALDA.
CAP. VI.
Sumpsit Hispaniarum imperium tertius Iubalda, ab quo mons Iubalda nomen accepit, teste Beroso, quanquam scriptores in Ptolemaeo non castigatè scribant Iubeda, et corruptissimè Mauri Gybaltar nomen Hispanis reliquerint. Coepit autem regnare anno trigesimoquarto Semiramidis, ut ait Berosus, id est, ab diluvio trecentesimo trigesimosexto. Ab ortu verò Abrahae, quadragtsimotertio: & ab condita Hispania, centesimononagesimotertio. Ante verò conditam Dardaniam, quadringentesimo xciiii. Et ante annum Christianae salutis primo & octogesimo supra mille noningentos. Anno decimoquarto Iubalis fuit annus ab diluvio trecentesimus quinquagesimus. Ergo anno decimoquinto Iubalis concessit natura Noa pater, cognomento Ianus Ogyges. Rursus anno trigesimosecundo Iupalis fuit septuagesimusquintus Abrahae. Ergo eo anno facta est illi repromissio Christianae salutis, ut patet Genesis duodecimo capitulo, ut benedictio paganorum non in nomine Dei Israel, sed in nomine feminis Abrahae, sive Christi Dei fieret, dicente & exponente id Esaia capitulo sexagesimosecundo: Relinquetis, inquit, vos Israelitae nomen vestrum ad maledictionem electis meis, et servos suos Deus vocabit alio nomine, in quo qui benedicetur aut iurabit, in Deo benedicetur, Amen. His temporibus Hercules Libyus ortus est, ante Graecum Herculem annis fermè septingentis, qui AEgyptios annos fermè decem millia efficiunt, ut Diodorus contra Graecos arguit in primo libro. Regnavit Iubalda teste Beroso ab trigesimoquarto anno Semiramidis usque ad decimumoctavum Arii, id est, annis sexagintaquatuor, ut in Beroso & Eusebio colligitur. Septennio ante Iubalis mortem, centenario iam Abrahae moritur Isaac.
DE BRIGO QUARTO HISPANIAE REGE.
CAP. VII.
Brygus Hispanis imperat teste Beroso anno decimonono Arii, id est, ab diluvio quadringentesimo. A condita verò Hispania ducentesimo sexagesimoseptimo, et ab ortu Abrahae anno centesimooctavo. Ante autem Dardaniam conditam quadringentesimo trigesimo, et ante annum Christianae salutis Millesimo nongentesimo decimo septimo. Brygion appellant Aramei Castellanum. Brygolam verò Castellum. Unde Etrusci quibus ad haec tempora plura manent Aramea vocabula, Bricolam vocant castellum in edito positum. A duobus verò hunc arbitror hoc cognomento fuisse dignatum, et quod insigine sibi in vexillo castellum statuerit, et quod teste Beroso plura in tota Hispania castella fundaverit, et Brygum nomen indiderit, praeposito singulo eorum proprio nomine ducis cui illud consignabat, quod in Ptolemaeo facile patet, ut in Lusitania Laccobryga, Mirobryga, et alia plura. Et in Taraconensi Brygantum, Volubryga, compluramque eiuscemodi. Plinius in quinto naturalis historiae, capite vigesimoprimo asserit esse authores qui prodant memoriae Brygos Europae in Asiam traiecisse, et condidisse Brygios, quos mutata b in ph, Phrygios dixerunt. Quinetiam in Hiberniam colonias misit et in Aipinos, et in Tusciam, in quibus nomina extant. In Hibernia quidem habent fluvium Brygum, et Brigantes eius populos, et in Vindelicis Brygos et Bartobrygam, ut in Ptolemaeo describitur. At in Tuscia regio Sabatia continet agrum Brygianum, in quo postea fundatum oppidum Brigianum dicitur, quamvis g in cc commutet vulgaris fermo, ut Brygolam, Brygum, Brygianum, dicimus Bryecolam, Brycoeum, Bryccianum. Corruptè verò Bracchianum, sicut et illius proximum agrum amnis Laronis dicunt Anguillariam, quum amnis Lara dici debeat. Submutavit enim pluries nomina. Nam primo ab duce Brygianum, inde Arcennum ab arce Veientum. Postea Arceanum & Barceanum, & corruptè Braccianum. Regnavit Brygus teste Beroso, usque primum annum Balanei, id est, annis quinquagintaduobus, ut Eusebius aperit.
DE TAGO QUINTO REGE HISPANIAE.
CAP. VIII.
Tagus, quintus rex Hispaniae coepit teste Beroso anno primo Balanei Xerxis enim ab diluvio quinquagesimosecundo supra quingentos, & ab condita Hispania trecentesimonono. Porrò ante conditam Troiam trecentesimo septuagesimooctavo, & ante annum Christianae salutis sexagesimoquinto supra octingentos & mille. Ab hoc Tagus fluvius nomen accepit ut ait Berosus, dives piscatura & aureis arenis, ut Plinius scribit, & Solinus confirmat, de quo Iuvenalis in Satyra tertia: Tanti tibi non fit opaci omnis arena Tagi. Hunc Berosus Tagum Orma, Moyses verò per synaeraicam compositionem Tagorma nuncupat. Posuit hic colonias Tagas in Caspiis, & Tagorma in Aphrica. Unde in Hispanias traiecit, ut ea loca in Ptolemaeo memoriae traduntur. Regnavit autem annis trigmta, quibus & Balaneus Xerxes.
DE BETO SEXTO REGE HISPANIAE.
CAP. IX.
Anno primo Armatritis, teste Beroso, cepit regnum Hispaniae Betus, id est, ab diluvio quadringentesimo octogesimosecundo, & ab condita Hispania trecentesimo trigesimonono. Ante verò Troiam conditam trecentesimo quadragesimooctavo, & ante Christianam salutem trigesimoquinto supra octingentos & mille. Talmudistae aiunt Baetum per ae diphthongon scribendum esse Baetum, quod Etrusci transpositis vocabuli literis ab e, pronuntiarunt Latini felicem. Hinc Baetus & Baetica, beatus & beata patria est & felix, quam Homerus & Graeci campos elysios dicebant, uti Strabo in primo libro retulit. Hebraei verò Betum ab behin dici volunt, quod Hieronymus interpretatur locus vitae meae, id est, felicitatis optatae, quae cuique est locus vitae & campus elysius. Hanc vos felicitatis auspices, felicissimique Hispaniae reges Ferdinande atque Isabella e manibus impiorum, ut AEgyptius Hercules e manibus Gerionunt, eripuistis. De Baeti eius fluvio atque saluberrimo aere historici plura dicunt. Seneca verò Cordubensis in Medea sic habet. Nomen qui terris dedit Betis suis Pulsans Hesperia maria languido vado. Et in Satyra Iuvenalis inquit: Praecipitare volens etiam pulcherrima vestem, Atque alias quarum generosi graminis ipsum Infecit natura pecus, sed & egregius fons Viribus occultis, & Beticus adiuvat aere. Et Martialis: O, inquit, Betis olivifera crinem redimite corona Aurea qui nitidis vellera tingis aquis. Regnavit hic Betus annis trigintaseptem, & anno sequente Gerion tyrannidem assumpsit, ut Berosus asserit.
DE GERIONE SEPTIMO REGE HISPANIAE.
CAP. X.
Gerion Afer teste Beroso, tyrannidem assumpsit anno trigesimosecundo Armatritis enim ab diluvio quartodecimo supra quingentos, & ab condita Hispania trecentesimo septuagesimoprimo. Ante verò Troiam conditam trecentesimo decimosexto. & ante universalem salutem orbis tertio supra octingentos & mille. Dictus est autem Gerion ab vocabulo Aphro, et propriè Hebraeo Gera, id est aduena, quod teste Beroso ex Mauritania Hispaniam invasit atque advenit. Fuit autem illi cognomentum Arameè Deabo, Graecè Chryseo, Latinè Aureo, quod ab divitiis nomen contraxerat, ut Berosus scribit, et Diodorus in quinto confirmat. Regnavit autem usque ad vigesimum octavum annum Belochi, ut Berosus scribit, id est, annis trigintatribus, ut in Eusebio numerantur.
DE TRIGEMINO GERIONE OCTAVO REGE HISPANIAE.
CAP. XI.
Anno Bel Ochi vigesimonono, ut ait Berosus regnaverunt filii Deabi Lomnimi, id est, philarchae ac exercituum principes, ut divus Hieronymus interpretatur quos nostri trigeminos Geriones vocant, quia tres Gerionis filii fuerent. Coeperunt autem anno supradicto Belochi, ab diluvio autem quadragesimonono supra quingentos, et ab condita Hispania ccccvi. Ante autem conditam Troiam ducentesimo octogesimoprimo, et ante humanam salutem millesimo dcc. sexagesimooctavo. Teste autem Beroso bis regnantibus, & cum aliis orbis principibus consciis Typhaeus AEgyptius peremit fratrem suum Osiridem, cognomento Iovem iustum, iustè imperantem. Quare, ut idem tradit, & Diodorus post eum passim repetit in libro primo, secundo, quinto & sexto, Libyus Hercules Osiridis filius, in ultionem paternae caedis, bello facinorosis per totum orbem indicto, patruum suum Typhaeum in AEgypto iugulavit, Busiridem in Phoenicia delevit, iuniorem Typhoeum in Phrygia enecavit, Milynum maris praefectum in Creta obtruncavit. Antheum Libycis harenis stravit, & in Hispania tres Geriones singulari provocatos certamine sustulit, & contra Lestrigones in Italiam profecturus, ut ait Berosus, creavit Hispaniae regem Hispalum. Regnaverunt autem Geriones, ut Berosus insinuat, usque ad trigesimumsextum Balei regis, id est, annis quadragintaduobus.
DE HISPALO NONO REGE HISPANIAE.
CAP. XII.
Hispalus, teste Beroso, regnavit anno trigesimosexto, Balei regis id est, ab diluvio nonagesimo anno supra quingentos, & ab Hispania condita trecentesimo quadragesimoseptimo. Ante autem Troiam conditam ducentesimo quadragesimoprimo, & ante Christianam salutem vigesimoseptimo supra septingentos & mille. Ab hoc dicta esse Hispalim urbem nomem accusat, neque arbitror dici ab palis, sed ab Hispali rege, & eius coloniis Hispalis Scythiae populis, quos secum adduxit Hercules per orbem, ut etiam Toletanus clarus historicus Rodericus commemorat. Hunc fuisse filium Herculis ex eo constat, quod Hispanus & Hiberia illius filia, nepotes Herculis ab Hispanis scriptoribus memorantur, quanquam vitio scriptorum ab Berosi originali deciderit. Regnavit autem usque ad finem regni Balei, id est, decem & septem annis.
DE DECIMO REGE HISPANIAE HISPANO.
CAP. XIII.
Anno primo Altadis, regnavit nepos Herculis Hispanus, qui ab diluvio est annus septimus supra sexcentos, et ab condita Hispania quadrigentesimus sexagesimusquartus. Et ante Troiam conditam ducentesimus vigesimustertium, & ante humani generis Salvatorem millesimus septingentesimus decimus. Quumque omnium concessu Hispania nomen acceperit ab isto nepote Herculis, consequens necessario est, ut ante hunc nonem praecedentium regum cognominibus appellata de more vetusto fuerit, qui cum Caco simul vitio scriptorum ab Beroso decidit. Regnavit autem Hispanus duobus & triginta annis, quibus & Altades.
DE LIBYO HERCULI, UNDECIMO REGE HISPANIAE.
CAP. XIIII.
Postquam Hercules Italia composita functus est omnibus laboribus, teste Beroso, ab Italia anno decimonono Altadis in Hispanias rediit, ubi eius nepos Hispanibus regnabat. Quumque Hispanus naturae concessisset ultimo anno Altadis, ipse Hercules senex admodum regnum Hispaniae iniit anno primo Mamiti: ab diluvio, trigesimonono supra sexcentos: & ab Hispania condita, quadringentesimo nonagesimonono: & ante Christianam salutem, millesimo sexcentesimo septuagesimooctavo. Regnavitque ibi usque ad decimumnonum annum eiusdem Mamiti, & obiit. Cuius ossibus opulentum sepulchrum atque templum condidere Hispani apud Gades, ut Pomponius Mela exprimit Berosum secutus. Idem Berosus ait eius nomini Libyo aedificasse ac dicasse urbes Libysoson, Libysocam, Libuncam, Liboram Quas etiam Ptolemaeus describit. Plinius in tertio naturalis historiae capite quarto adserit Libysosam vocatam fuisse ab Romanis Foro augustanam, & illi ius Italicum tributum. Ergo regnavit usque ad decimumnonum annum Mamiti.
DE DUODECIMO REGE HISPANIAE HESPERO.
CAP. XV.
Fert Rodericus Toletanus Herculem duxisse secum Atlantem, qui circa tempora Moysi floruit. Hunc Berosus non Maurion, sed Italum fuisse tradit. Huic frater erat Hesperus, ut scribit Iginus, quem sibi successorem Libyus Hercules reliquit. Regnavit, teste Beroso usque ad ultimum annum Mamiti, id est, decem annis: quippe quia Italus Atlas illum ab Hispania pellens, in Italiam coegit, ut scribit Iginus, ac propterea Hispaniam et Italiam Hesperias dictas ab Hespero rege, non ab sydere, ut fingunt Graeci, probat. Nam eadem ratione intermedia Gallia diceretur Hesperia, quia sicut eo sydere ab Italia in Hispaniam, ita et in Galliam navigant Graeci. Coepit autem regnare in Hispania Hesperus anno Mamiti vigesimo, succedens Herculi AEgyptio anno ab diluvio sexcentesimo quinquagesimooctavo: et ab condita Hispania, quingentesimo decimosexto. Porrò ante Troiam conditam, centesimo septuagesimoprimo: et ante urbem Romam, sexcentesimotertio: et ante humanatum Deum, millesimo sexcentesimo quinquagesimooctavo.
DE XIII. REGE HISPANIAE ATLANTE ITALO
CAP. XVI.
Kityn Atlas, teste Beroso, regnavit apud Hispanos anno primo Mancalei, id est, ab diluvio, sexcentesimo sexagesimonono: et ab condita Hispania, quingentesimo vigesimosexto. Porrò ante Troiam conditam, centesimo sexagesimoprimo: et ante urbem Romam, quingentesimo nonagesimotertio: ante verò Christianam salutem, millesimo sexcentesimo quadragesimooctavo. Tres fuisse Atlantes Servius tradit super AEneida Vergilii. Primum omnium Maurum, postremum omnium Graecum, horum medium socerum Coriti Hetrusci Atlantem Italum fratrem Hesperi, quem Berosus vocat Atalum Kityn. De hoc fermo factus est. Regnavit, teste Beroso, usque ad duodecimum annum dicti Mancalei, et creato rege filio Sycoro, ipse in Siciliam, deinde in Italiam ad Coritum adnavigavit, ut in historia Etrusca probatur.
DE XIIII. REGE HISPANIAE SYCORO.
CAP. XVII.
Regnavit Sycorus, teste Beroso, decimotertio anno supradicti Mancalei, id est ab diluvio, sexcentesimo octogesimosecundo. A condita verò Hispania, quingentesimo trigesimooctavo: ante Troiam, centesimo quadragesimooctavo: ante urbem Romam, quingentesimo octogesimo. Et ante annos salutis, millesimo sexcentesimo trigesimoquinto. Ab hoc pars Hispaniae Sycora dicta fuit, ubi est fluvius Sycorus. De hoc Lucanus: Hesperios inter Sycorus non ultimus amnis. Regnavit usque ad septimum annum Mameli, ut insinuat Berosus, id est, annis quadragintaquinque. Sub hoc Sycoro haec contigerunt. Primum, quia vigesimus annus Sycori erat secundus Spheri, quo ortus est Deucalion salvator Thessaliae. Item decimusnonus annus Spheri est trigesimusseptimus Sycori At decimonono anno Spheri natus est Hebraicae servitutis salvator Moyses, ut Eusebius notat. Ita sub Sphero et Sycoro nati sunt duo salvatores, alter ab diluvio ereptor, alter ab servitute.
DE SICANO DECIMOQUINTO REGE HISPANIAE.
CAP. XVIII.
Sicanus patri successit, ut Berosus tradit, anno Mameli octavo, id est, ab diluvio septingentesimo vigesimosexto, et ab condita Hispania, quingentesimo octogesimotertio At ante Troiam, centesimoquarto: et ante urbens Romam, quingentesimo trigesimosexto: et ante Christianam salutem, millesimo quingentesimo undecimo. Sicanum nomen Siculis et Italis tributum legimus, et celebre nomen est apud historicos et poetas. Regnavit autem, ut Berosus indicat, usque ad octavum Spareti, id est, annis uno et triginta, ut in Eusebio colligitur.
DE SICELEO DECIMOSEXTO REGE HISPANIAE.
CAP. XIX.
Siceleus regnare coepit paulò post Iasium Tuscum fratrem Dardani qui Troiam condidit, & primum Atheniensium regem priscum Cecropem, ut Berosus notat, anno nono Spareti: ab diluvio, septingentesimo quinquagesimoseptimo. Et ab condita Hispania, sexcentesimo decimoquarto. Sed ante Troiam, septuagesimotertio: ante urbem Romam, quingentesimo quinto: & ante adventum magni Messiae, millesimo quingentesimo sexagesimo, aetatis autem Moysi, quadragesimoprimo, & Deucalionis quinquagesimooctavo. Ab isto Siceleo & filio Itali Siculi dicti fuerunt, ut Dionysius Halicarnasseus in primo libro recitat. Ut autem Eusebius & Berosus conscribunt, diluvium in Thessalia accidit anno Spareti trigesimoquarto, Deucalionis octogesimosecundo, Moysi sexagesimosexto. Huius autem Sicelei anno trigesimoquinto Ascatadis vero quarto, Io AEgyptia soror Osiridis reversa est in AEgyptum, & Isis dicta ob beneficium traditae humano generi artis pistoriae, ut Xenophon refert, & Eusebius notat. Et ut Berosus prosequitur, lis orta inter Dardanum & Iasium de regno, in qua contentione quum Iasius atque Tusci ab Hispania evocassent Siceleum, soli Aborigines sequebantur Dardanum, omnis vero Italia & Siculi cum Siceleo fouebant partes Cybelis & Iasii. Quumque dolo Iasium Dardanus peremisset in Vetuloniae agro ad thermas Iasinellas, Siceleus Aborigines exclusit, & Dardanum Italia pepulit, & in Samothraciam coegit, ut Latina historia tradit. De quo Vergilius septimo AEneidos:
Dardanus Idaeas Phrygiae penetravit ad urbes,
Thraiciamque Samum, quae nunc Samothracia fertur.
Hinc illum Coriti Turrena ab se profectum, et reliqua.
Haec fuit prima intestina Italiae rixa, ob quam Aborigines infensi Siculis, post occasione data contra eos, socia arma Pelasgis iunxerunt, & ab Italia in Siciliam coegerunt, ut in primo libro Dionysius Halicarnasseus commemorat. Eodem anno obiit Siceleus, quo & Iasius relicto filio Luso. Regnavit autem usque ad decimumtertium annum Ascatadis, id est, quatuor & quadraginta.
DE DECIMOSEPTIMO REGE HISPANIAE LUSO.
CAP. XX.
Non est Lusus hic Graecus, sed Hispanus filius Sicelei, qui regnare coepit anno Ascatidis decimotertio: ab diluvio, octingentesimoprimo: & ab condita Hispania, sexcentesimo quinquagesimooctavo: & ante Troiam, vigesimonono: & ante urbem Romam, quadringentesimo sexagesimoprimo: & ante humanam salutem, millesimo quingentesimo decimosexto. Ab hoc Luso dictam Lusitaniam omnes concedunt. Lusum verò nominatum, quod more Arameo ubique sacra ludis & saltu agebat, uti quandoque; David ante arcam egit: & Tuscis Lucumonibus erat moris, ut de conditore Lucensium Festus insinuat. Hic mortuo patre Siceleo in Italia, rexque creatus multas duxit ex amicis Italiae colonias in Lusitaniam, faciuntque argumentum complura vetusta locorum & gentium nomina Italis et Lusitanis communia apud veteres Geographos servata, quanquam nunc variata fuerint. Husus anno vigesimo octavo Dardanus, qui ab Turrena sede Coriti in Samothraciam profugerat, teste Vergilio, Idaeas Phrygiae penetravit ad Urbes. Et Troiam condidit, quam ab se primo Dardaniam nominavit, anno sexto AEgypti fratris Danai AEgyptii, ut Eusebius rectissime anno notavit. Regnavit autem Lusus usque ab annum septimum AEgypti, id est, annis triginta.
DE DECIMOOCTAVO REGE HISPANIAE SICULO.
CAP. XXI.
Siculus, teste Manethone, regnavit anno AEgypti octavo, id est, ab diluvio octingentesimo trigesimosecundo: ab condita Hispania, sexcentesimo octogesimonono. Et ab condita Troia, secundo: sed ante urbem Romam, quadringentesimo trigesimo: & ante annum salutis, millesimo quadringentesimo octogesimoquinto. Notandum est hoc loci olim Hispanos non propriè habuisse reges, sed electissimos duces, ut Trogus scribit, & Iustinus abbreviat in quadragesimotertio lib. Cui argumento est, quod suos principes vocabulo Arameo Iberico vocabant, non Ry, id est reges: sed Sic, id est, duces. Unde Orum, Anum, Eleum, Ulum, dixerunt Sycorum, Sicanum, Siceleum, Siculum, nomine ducum Hic Siculus iunior dictus est, per distinctionem prisci filii Itali. Regnavit hic Siculus ad principium Menophis regis AEgypti, ut insinuat Manethon, id est, annis fermè sexaginta, ut in Eusebio supputamus.
DE XIX. REGE HISPANIAE TESTA.
CAP. XXII.
Testa, ut ait Manethon, regnavit primo anno Menophis Regis AEgyptia diluvio, octingentesimo nonagesimotertio: et ab condita Hispania, septingentesimo quinquagesimo: et ab condita Troia, sexagesimoquarto. Ante verò urbem Romam, trecentesimo sexagesimooctavo: et ante annum Christianae salutis, millesimo quadringentesimo vigesimoquarto. Hoc eodem anno, ut Eusebius notat, filius Dardani Frichthonius regnare coepit, secundus rex Troiae. Hic Testa, ut ait Manethon, fuit oriundus Libya Tritonide patria Minervae Palatuae, condiditque in littore Testam urbem, ab qua Ptolemaeus Contestanos circa populos vocat. Eam (ut aiunt Hispani) Teucriam vocavere posteri, ab Teucro Thelamonio, ut Sillius & Iustinus sunt argumento. Deinde Carthagmem novam anno Testae quadragesimoseptimo, qui erat septimus Zeti regis AEgypti, ut notat Manethon & Eusebius. Tros filius Erichthonii tertius Troiae imperavit, ab quo Troia ampliata simul & dicta fuit. Regnavit Testa usque ad trigesimumsecundum Zeti, ut insinuat Manethon, id est, annis septuagintaquatuor, ut in Eusebio numerantur.
DE VIGESIMO HISPANIAE REGE ROMO.
CAP. XXIII.
Regnavit Romus, ut ait Manethon, anno trigesimoquinto Zeti: ab diluvio, noningentesimo sexagesimo octavo: ab condita Hispania, trecentesimo vigesimoquinto: & ab condita Troia, centesimo trigesimooctavo. Caeterum ante urbem Romam, ducentesimo nonagesimoquarto: & ante annum salutis, millesimo trecentesimo quadragesimonono. Fuit alius Romus, qui in Latio Romam oppidulum auxit, quod Roma Itali filia condiderat, ut Berosus tradit, & Plutarchus confirmat in vita Romuli. Quod oppidulum postea Romam Latina iuventus per interpretationem Valentiam dixit. Et Evander it erato Romam vocavit, ut Solinus testatur. Est enim idem dictu Arameè atque Graecè Roma quod Latine Valentia, sicut & Romus valens. Ergo urbem quam more principum ab se Romus Hispanus Romam vocavit, postea Romani servata nominis interpretatione Valentiam ad hanc aetatem dixerunt, urbem profecto vetustissimam ab hoc Romo conditam, & inclytam Sancto Laurentio martyre ac Vincentio confessore, Borgianaque domo quae quam maxime enituit summis pontificibus, Calisto tertio, cuius ausipicio Turcus in Ungaria fusus est, & festum transfigurationis institutum, & item eius nepote, nunc sanctissimo Pont. Max. Alexandro sexto, cuius adventu in suam Vetuloniam Iasiana & Cybelica triumphalia apparvere, quae tempore defensoris eius Sicelei regis Hispaniae condita fuerunt. Sub hoc pontifice maxima suspicamur in eius gloriam futura, Finivit autem regnum Romus, ut insinuat Manethon, anno duodecimo Ramsis regis AEgypti, qui in Eusebio anni tres & 30 enumerantur.
DE PALATUO XXI. REGE HISPANIAE
CAP. XXIIII.
Ergo quia Palatui populi circa Valentiam describuntur consequens est ibidem patrem Romum & filium Palatuum sedem temuisse. Ab his Palentiam conditam fuisse, derivatio nominis est argumento, in qua olim floruit Minervae studium & Gymnasium generale Hispaniae, ut in legenda beati Dominici scribitur. Regnavit autem hic Palatuus, ut Manethon insinuat, anno octavo Ramsis regis AEgypti, ab diluvio quidem uno supra mille, & ab condita Hispania noningentesimo quinquagesimooctavo, & ab Troia fundata centesimo septuagesimoprimo. Porro ante urbem Romam ducentesimo quiquagesimosecundo, & ante annum salutis Millesimo trecentesimo decimosexto. Hoc anno, ut Eusebius notat & Manethon, Ilus filius Trois, regnavit quartus rex Troiae, ab quo Ilium dictum simul & conditum in Troia fuit. Regnavit hic Palatuus circa Valentiam, quem ut quidam existimant pepulit Cacus Celtiber, qui in Carpentanae monte militiam duxerat, ubi et victoria potitus est, et monti Caco nomen ad hanc aetatem didit, quamuis alii Canum dicant. Ferunt autem Palatuum victum, quia adolescentulus erat. Regnavit autem hac prima vice Palatuus puer usque ad trigesimum annum Ramsis, id est, annis 18 ut in Eusebio supputari potest.
DE CACO VIGESIMOSECUNDO REGE HISPANIAE
CAP. XXV.
Antequam Hercules Graecus natus esset annis duobus et quadraginta, Cacus etiam adolescens Celtiber regnavit in Hispania, ob cuius victoriam monti Caco nomen impositum, anno Ramsis trigesimoprimo, ab diluvio autem Millesimo decimonono, ab condita Hispania noningentesimo septuagesimosexto, ab Troiae conditione centesimo octogesimooctavo, & ante urbem Romam ducentesimo quadragesimoquarto, et ante adventum Christi Millesimo ducentesimo nonagesimooctavo. Dictus fuit Vulcani filius, quod primus in Hispania ferrum & armatam militiam, quae Vulcano conficiuntur maxime docuerit. Regnavit usque ad annum ultimum Ramsis, id est, annis trigintasex. Et pulsus regno fuit, & coactus fuit in Italiam ab Palatuo, qui resumptis armis illum propulsavit ab Hispania, quoniam anno primo Amenophis mortuo Ramse, invenitur Palatuus iterato rex in Manethone. Non potuit igitur pelli ab Graeco Hercule qui non natus erat. Paulo post anno sexto dicti Amenophis ortus est, ut mors eiusdem Herculis probat. Nam ut idem Eusebius omnibus consentiens scribit, ab anno sexto Amenophis ad sextumdecimum Amenemis, duo & quinquaginta anni computantur, quaebus vixit Hercules, & praedicto decimosexto anno Amenennis seipsum Hercules inflammas coniecit, ut omnes consentiunt. Ergo antea non potuit Hercules pepulisse Cacum, aut Argonautas cepisse aut vastatum fuisse Ilium ab Hercule, ut mendose in Eusebio scribitur, quia nondum natus erat Hercules, ut ex praedicto tempore illius interitus certissimo comprobatur. Regnavit secundo Palatuus non multis annis, usque ad ortum Herculis.
DE ERYTHRO XXIII. REGE HISPANIAE
CAP. XXVI.
Sicut rex Hispalis filius Herculis Libyi cognomentum hoc ab coloniis habuit (nam teste Roderico Toletano Hispale Scythicae gentes sunt) ita Erithrus ab coloniis Erythreis verisimile est cognomentum desumpsisse qui ab mari rubro in Gades venientes insulam Erythram incolvere, ut Plinius in tertio naturalis historiae insinuat & alii complures confirmant. Regnavit iste anno septimo Amenophis, id est, ab diluvio mlxi ab condita Hispania dccccxviii ab conditione Troiae ccxxxi. Ante autem urbem Romam cci & ante Christianam salutem m.cclxxii Perseveravit autem usque ad eversionem Troiae, id est, annis lxviii. Anno huius xi qui erat sexagesimus ante Troianam eversionem, venit Euander Romam. Anno eiusdem vigesimoquinto Hercules Graecus Cacum in Aventino monte Romae insidiose peremit. Et eodem anno in Asiam adnavigans Laumedontem quintum Troiae regem dolo truncavit. Erat enim Alceus Herculos pirata maximus non iusti belli & ordinatae militiae dux. Quare Hercules annum vigesimumsextum agens Ilium vastavit. Non potuit igitur Priamus regnasse annis lviii post obitum Laumedontis, ut Eusebias ponit, quia tunc Hercules invenitur duodennis sub praeceptore Lino musicam discens non bella exorsus. Ergo vigesimosexto anno Erythri Caco occiso Laumedon periit, & filius eius Priamus anno sequente regnum exorsus regnavit annis quadragintaquatuor, quo anno cum Troia interiit. Quisque tamen tempora Troianorum regum emendatissima in Archilocho legat.
DE MELLICOLA XXIIII REGE HISPANIAE
CAP. XXVII.
Ab excidio Troiano anno primo Mellicola proditur imperasse Hispaniae, cuius proprium nomen fuit Gargoris, dictusque Mellicola, quod primus Hispanos mella colligere docuit, cuius nepotis Habidis mirabilem fortunam & regnum summatim refert Iustinus in quadragesimosecundo libro Epitomatum. Hunc igitur ultimum reperire proprio nomine in authoribus cum residuis praemissis duntaxat hactenus potui, regnumque exorsus anno primo post Troianum excidium, ab diluvio verò, millesimo centesimo trigesimoprimo, & ab condita Hispania, octavo & octogesimo supra nongentos, & ante urbem Romam cxxxi simulque ante Christum m.clxxxviii. Finivit anno primo AEneae Sylvii regis Latinorum, id est annis lxvii Deinde ad provincias & particularia dominia civitatum Hispania conversa est usque ad Carthaginenses, et mox ad tempora Romanorum, quae aliquando procurabo distincte rimari, suam vita concedatur commoditas.